Koń Leonarda

Zapadasz się w kołdry, prześcieradła, nocne cukierki? A co z
Sawą? Płynie jeszcze? Jesteś rozbrykany wśród okiennic? Zdjąć mu
kieckę. Dawny sen urzeczywistnił się. I obracać rybę na

oznakach święta ugody. Korona cierniowa ze złotego drutu. Kto
nie przebija tafli wodnej, świerszcz czy mrówka? Modliszka tonie
jak ciężki szczur. Tylko ryjek błyska. I koniś

rusałki. Nie przebija wody. I w mroku, nawet nie widząc,
wciąż wierzy w elastykę. Zebrać wodę w ciup? Czy tak się
da? Narysować górę, całkiem dziurawą, jak w niej

skwierczy strudel? Zrobić wielką wannę z trawertynu? Mułem
zagipsować dyszę sił teledynamicznych? Wszystko to
się da. Da się nastroić serce. Konie — siedemset

trzynaście — da się unieść nad deski, żeby z powietrza
opuszczały gielet i pistacje — twarde figi i miękkie — mieć
różne odbicia i imiona, czekać, świetlić deszczyk, miejsce.

(Czytaj dalej…)

[za język]

pociągam siebie za język
pociągam
pozawijam
wszystkie rzeczy
wszystkie
w papierek
pozawijam
ponazywam
każdy papierek
swoim imieniem
popodpisuję
język — nazaryk
papierek — nazarek

(Czytaj dalej…)

Płynę na drugi brzeg

Kiedy wrzucili mnie w wodę,
myślałem, że nie umiem pływać,
i patrzcie, utrzymałem się na wodzie,
płynąłem jak po Morzu Martwym,
woda mnie unosiła jakby sama,
niosła mnie w stronę nieznanego celu,
ukrytego przed moim wzrokiem,
a mnie, zbitemu z tropu, przeznaczonemu na śmierć
wydało się, że płynę już z powrotem,
lecz jakiś inny głos mi
szeptał, nie lękaj się, płyniesz w prawidłowym
kierunku, nie waż się płynąć z powrotem, po
czym znów odezwały się krzyki, dokąd na
Boga płyniesz, pomyliłeś kierunki, nie płyń
z powrotem, bo zginiesz, tak to byłem wiedziony
w tę i nazad, właściwy
kierunek był obojnaki i bezstronny, podążałem
w jednym i podążałem w drugim i oba stały
się jedną grą, kto zna Morze
Martwe, ten wie, że wciąż jeszcze płynę
i że w rzeczywistości nigdzie się nie
kieruję, bo wszystkie zalecenia są
błędne.

(Czytaj dalej…)

Opowiadali tę historyjkę dawno temu
Legendę o dzieciach, które się zbliżają
Do ciemności, jednak żyją dalej.
Mechanizm opowieści chodzi, chociaż się nie przybliża.

Opowiadali to we wszystkich czasach, wszystkich miastach. Pierwszy plan zapełniony kształtami: jakież rozrywki dla wyobraźni i podniety dla kopisty, a jednak nikt nie ma wolnej chwili, żeby się dobrze przypatrzyć. Natomiast to rozrzedzenie w głębi, niewyraźne powietrze: ono ujmuje każdego widza. Wszystkie oczy przykuwa jego z wolna rozwijająca się ekspansja; otóż wielkoduszność wytwarza ten pęd ku naśladownictwu, tak jak życie ku rozwojowi, a jest to niezgrabna, skromna historia, opowiadana w chatce po zmierzchu. Dalszy postęp nastąpi.

(Czytaj dalej…)

czas jest białym psem. białym

tego się po nas spodziewano: puszku ulicznego ruchu na marginesie
przykładowych krów. naszej drogi, chromosomicznego U,
które huczało delikatnie.

lekka krzywizna
pracy (fracht)
zachodziła na płaszczyźnie odniesienia, jak ta.

i w budynkach
niczym drapacze chmur zapisanych małymi literami.
które pielęgnowaliśmy.

malowaliśmy pistoletami maszynowymi.
kolor salwy wody w kształcie
ciekłych namorzyn.

i wędrowaliśmy dalej.
o jedno lub dwa złe przeczucia dalej.
pakowaliśmy walizki.
ten profesjonalizm był niemal terroryzmem.

(Czytaj dalej…)

12. Sygnały

Myślę o żywym, który stroni od zmarłych,
że spotyka Nieznane,
które mu coś, czego pochodzenie znałem,
w zakrzywionych pazurach serwuje.

Są widzialne elementy, zmarzliny asocjacji,
spojone z zabetonowanymi stosunkami.
Rozbicie, rozszczepienie tego związku
to nóż, dłubiący między umarłymi.

„Dowiodę teraźniejszości, jeżeli odbiorę
nieteraźniejszym czasom ten naddatek,
stanowiący przeszkodę w wypełnieniu
łupiny świata tym, co się porusza.”

(Czytaj dalej…)

Mam tu coś napisać o nowej polskiej książce Bernharda, sporo było/będzie pewnie w gazetach, więc tylko oderwane zdania, jako że jestem na urlopie, a urlop zobowiązuje. Uwielbiam Bernharda za „szaleństwo”, pasję i gniew, prawdziwe czy rzeczywiste, trochę bałbym się przeczytać jego biografię, żeby „święty potwór”, jak napisali o nim chyba w „New York Timesie”, nie dostał nagle jakichś domowych ram, kontekstów, i żeby mi się nie „osadził”. Napisał strony o temperaturze porównywalnej z najbardziej wściekłymi perorami Céline’a czy obłąkańczymi mowami Pounda, mam tu na myśli żydożercze wystąpienia tego ostatniego drukowane swego czasu przez „brulion”. W jego stylu jest coś, co niemal fizycznie przeszkadza w odłożeniu książki, może chodzi o odsuwanie „nadzienia” („przesłania”) zdania na sam kraniec okresu, poza zasięg naszego radaru, zazwyczaj nastawionego na jednostajne tempo napływu „znaczenia” i spokojne się nim karmienie. (Może to zdanie nie jest prawdziwe.) Może o sposób, w jaki zdania łączą się ze sobą, może o to, że od pewnego momentu wcale nie chcą czegoś „przekazać”, co raczej dać wyraz procesom, jakie je rodzą, i stapiają się w jeden ze sławnych monologów, które tak ciężko porzucić, choćby dlatego, że wyobrażamy sobie wielką przyjemność, jaką będzie dopłynięcie do ich zakończenia, którego wyglądamy, spodziewając się po nim zdarcia Bóg wie jakich zasłon. Monolog w Zaburzeniu zajmuje połowę książki i staje się stopniowo coraz bardziej „zdysocjowany”, czy może „obłąkany”, kto przeczyta, doceni walory „konkretu”, bo konkrety, nazwy własne itp. są w tej części zdumiewająco nieliczne, wyglądają na parę głazów toczonych potężnym nurtem i pokazujących to tę, to inną krawędź. Nurt niesie i diamenty, i zwykłą ziemię, wydaje się, że metafory „życia” jako „teatru” itp. są taką „ziemią”, w takich momentach widać, że jest to wczesna książka. Dlatego potrafię zrozumieć zarówno głosy wynoszące powieść pod nieba, jak wskazujące na jej wątpliwe jakości (Reich-Ranicki: „stek banałów”, chyba tylko o monologu), ciekawy przegląd głosów niemieckiej krytyki jest w posłowiu. Najbardziej zaciekawia i przyciąga mnie do Bernharda to, że nawet w najbardziej zajadłych diatrybach rozcieńczona jest tu jakaś nieuchwytna ingrediencja, coś jakby… humor… (To słowo jest tu tylko na urlopie.)

r

(Czytaj dalej…)

Dla uspokojenia idę do domu, kładę się na łóżko i biorę do ręki książkę Thomasa Bernharda. Czytanie Thomasa Bernharda zawsze działa na mnie uspokajająco, gdyż Thomas Bernhard był jak wiadomo do cna chory, gdyż nie ma nic bardziej chorego od Thomasa Bernharda i jego książek, gdyż czytanie Thomasa Bernharda daje poczucie doszczętnego zdruzgotania. Czytanie Thomasa Bernharda zawsze oznaczało mój upadek, każdorazowe sięganie po książkę Thomasa Bernharda wiązało się z upadlającym rozkładem. Od zawsze niezmiernie uspokajał mnie fakt, że jest coś takiego jak Thomas Bernhard i idąca z nim w parze choroba, która prowadzi do zniszczenia, nieuchronnie, i że właśnie dzięki temu mogę spojrzeć na siebie, gdyż nie jestem mniej chory od Thomasa Bernharda, podobnie jak wszyscy żyjący w Austrii ludzie nie są mniej chorzy od Thomasa Bernharda i jego książek. Czytanie Thomasa Bernharda było dla mnie najlepszym utwierdzeniem we własnej chorobie, aczkolwiek nie od zawsze, ponieważ będąc jeszcze mniej doświadczony niż jestem nadal niedoświadczony teraz, a więc gdy moja niewiedza była jeszcze większa niż moja niewiedza teraz, wierzyłem, że jestem zupełnie zdrowy i w odrażający sposób próbowałem upajać się urokiem prostych rzeczy. Jednak po kilku latach w Wiedniu, który, jak pisze Thomas Bernhard, jest najbardziej upadlającym miastem — pomijając naturalnie Salzburg — po kilku latach w tym mieście, które nic tylko ssie człowieka do upadłego, nie trudno o wniosek, że wszystko to marność i wtedy właśnie zaczyna się czytać Thomasa Bernharda.
Sięganie po książki Thomasa Bernharda w chwili, gdy zagościła już w nas zgroza, ma w sobie coś wyniszczającego, a zarazem nadzwyczaj uspokajającego.

(Czytaj dalej…)

Noc na Zadźwiniu

          Chodź, zabiorę cię do domu.
          Tramwaj, szarżujący przez ostatnie dziesięć czy ileś metrów jak statek pijany, bierze ostry zakręt — tak, że pasażerowie budzą się, spadając z krzesełek — i otwiera drzwi, wpuszczając mrok do składu.
          Mokry bruk lśni po deszczu. Apteka, szpital, dom wariatów i cmentarz gościnnie otwierają bramy. W sklepowych witrynach ogrodowe krasnale i doskonałe zestawy mebli kuchennych — te ominiemy.
          Całą noc ktoś siedzi przy kiosku w ponurym ulicznym świetle, popijając piwo i biorąc pieniądze od nocnych klientów. Dasz mu papierosa, a naleje nam po łyku.
          Moja uliczka urywa się nagle przed wielką autostradą — w ostatnim momencie schronimy się na klatce schodowej. Białe koty spacerują tam po ścianach, puste ampułki trzeszczą pod butami, gałęzie uchylają okna i delikatnie drapią brudne szyby.
          Pokoje mam raczej puste, barwne błyski wyświetlają nam filmy na ścianach i suficie — tam, w ciemnościach, za oknem, klon przeciąga się w niespokojnym śnie; tam, w podwórku, na klombach kiełkuje trawa; tam mój dziadek siedzi na podłodze w białej koszuli i obiera jabłka.
          Błyski gasną, dom zatrzymuje się w samym środku ciemnego tunelu. Śpij: dalej musisz pójść sam.

(Czytaj dalej…)

W obronie niczego

Ten rząd ciężarówek na parkingu przy autostradzie chyba wystarczy.
Tamto krzywe drzewo eukaliptusowe chyba też.
Autostrada musi chyba starczyć i samochody i ludzie w drodze w nich.
Teraźniejszość zawsze wychodzi nam naprzeciw, otacza nas.
Ciężko wyobrazić sobie atomy, wyobrazić sobie wodór i tlen, jak się wiążą, ale to musi starczyć.
Niebo poplamione chmurami też musi i ten słup napięcia po lewo.
Jedna linia się zerwała.

(z tomu Some Values of Landscape, Wesleyan 2003)

(Czytaj dalej…)