Przysłowiowe są już te krzaki Foksa i dlatego, mili moi, Darka, Darka Foksa, autora tłumaczonego na języki¹, należy czytać fragmentami, wcale nie kłopocząc się o całość, całość, która, dodajmy, istnieje jedynie na papierze, raczej, i raczej jako hipostaza. Dziękuję.

Bardzo dziękuję.

tg

(Czytaj dalej…)

Kacper Bartczak: nowa książka: kłopot: niewiele daje się dodać do sylwetki tej poezji naszkicowanej przez Rafała¹: (bo poezja, jak chce tego gramatyka i społeczny uzus, jakąś sylwetkę z pewnością ma): można jedynie (starać się) dorysować jej wąsy i nałożyć kapelusz: i pozwolić wygłosić jakąś czendlerowską kwestię: na przykład tę o uroku jaki roztaczają gacie hutnika po całonocnej zmianie: (wszystko to powinno właściwie nazywać się „zamiast wstępu”): pierwszy z wybranych wierszy potwierdza stevensowskie inklinacje tej sztuki: drugi sprawia zadość popularnemu powiedzeniu „są cycki — jest poezja”: prymarna energia tego co jest napisane vs „trykot”: (książka składa się z dwóch części i ilustracje do niej wykonał Piotr Turek): poproszę:

tg

(Czytaj dalej…)

Nieznanego u nas szerzej (albo w ogóle) Kratochvila widzę jako zażywnego, ruchliwego seniora, mającego oczy dookoła głowy i lubiącego ostro podowcipkować — też dlatego, że prezentowana powieść ukazała się w Czechach w 62 roku jego życia, ale przede wszystkim przez pewność, że te krzepkie, nabite wigorem jak konfiturami okresy nie są w żadnym wypadku efektem jakiegoś umyślnego odmładzania się, że nie wysilano się przy tworzeniu ich i że nie stanowią farbowanej na zapleczu siwizny. Niechby i dodawały autorowi animuszu — Leż, bestio! obchodzi się bez tej wiedzy. Kratochvil wygląda na wieloletniego gadułę — szczęśliwie z bakiem wyobraźni — i jako taki umie się przyciąć, nie rozwlekać, zna treściwe skróty do sytych obrazów, baczy na aktualny czas mówienia i po prostu, bez maniery, robi swoje. A wspominam tu tyle o jakości przedstawienia, bo to pierwsze, co zwróciło moją uwagę; dzięki temu została skutecznie podtrzymana do końca, nurzając się w treściach, o których już tylko hasłowo: głęboka komuna — upalne lato — cudowne dziecko — porwanie — klasztor w górach — nauka śmierci. Daj Boże Czechom takich filmów, jak książek.

tsz

(Czytaj dalej…)

Łezka w oku się kręci na wspomnienie początków polskiego języka. Nie było gumiaków, a do Konstantynopola (koniecznie z noclegiem w Kaczubie) bliżej było niźli do Rzymu. To powinno być dla nich wskazówką, co piszę z poczuciem utraconej dumy.
A czy smuci kodyfikatorski ząb u autorki niniejszej książki? Tak, smuci. A czy była inna rada? Nie była. Broni i większość, i Bortnowską¹ to, że — jak wiemy — Konstantynopol nie był jakąś wielką metropolią (jednak greka!).
„Podstawowym celem tejże rozprawy jest analiza twórczości poetyckiej przedstawicieli »pokolenia Bum-Bam-Litu«, prowadząca do ukazania specyficznych cech generacyjnych, objawiających się w poezji młodych — pisze Bortnowska — artystów.” Imiona czy nazwiska omawianych autorów brzmią przeintrygująco: Baradzina, Chadanowicz, Żybul, Mort czy Aksana, Źmicier, Hleb, Wolha. Albo czasopismo o nazwie „Dziejasłou”. Niesamowite.
Czytając kiedyś Błogosławieństwo Ziemi wyobrażałem sobie etymologa jako twardopiętego olbrzyma z ołówkiem wielkości budowlanego stempla; dziś przed oczami mam syna szeptuchy z oswojonym dzięciołem na łypach.

pj

(Czytaj dalej…)

Jeśli się nie mylę, wydanej w 2000 r. książki Kacpra Bartczaka nie było na liście 10 najciekawszych debiutów tamtego roku ułożonej przez Romana Honeta i opublikowanej na stronie „Biura Literackiego”, o książce mało też było słychać skądinąd, a przynajmniej ja sobie tego nie przypominam. Tymczasem przegapiono w Strefie błędów propozycję spójną, dopracowaną, momentami może nieco zbyt samozwrotną, ale w niczym nie ustępującą książkom, dajmy na to, Macieja Meleckiego czy Krzysztofa Siwczyka, o których przecież mówiono swego czasu całkiem sporo. To „dajmy na to” w poprzednim zdaniu nie jest oczywiście przypadkowe, bo łączenia go z autorami znanymi z oswajania w polszczyźnie idiomów ashberopodobnych Bartczak nie uniknie, nawet jeśli odróżnia się od nich pewną szklannością (dwa „n”) materii (dwa „i”) języka — po słowach tu raczej się ślizgamy, niż stąpamy — co bierze się oczywiście z fascynacji nie dotykającym ziemi stylem Wallace’a Stevensa. Te przejrzystości zostają rozpięte na złączach jakby… zadurowskich…, a na całość nałożone są rozmyślnie płaskie tytuły, jak „Rozległe tereny golfowe” czy „Ekspert kortów ziemnych”, dobywające się z których światło ironii ma barwę chyba już dosyć rozpoznaną, a przynajmniej czujemy, że wiadomo, o co chodzi. W tym wszystkim udaje się autorowi zawrzeć sporo ciekawych momentów, które łatwo można przegapić, jeśli po wierszach przegalopuje się; ja np. w pierwszym podejściu do tej prezentacji wybrałem zupełnie inne utwory niż te, które spodobały mi się teraz. Kacper Bartczak na pewno jest autorem, którego warto czytać uważnie; dla osób mniej wtajemniczonych w systemy kodowe współczesnej poezji mam poradę w formie porzekadła, która właśnie przyszła mi do głowy: „jeśli nie wiadomo o czym mowa, mowa o mówieniu¹”.

r

(Czytaj dalej…)

Rafał Wawrzyńczyk: Andrzeju, chodzi chyba o to, że linearna perspektywa, jaką znamy i jaką się posługujemy (zupełnie jakbyśmy to my malowali te wszystkie obrazy), nie jest wg Panofsky’ego najdoskonalszym odbiciem świata, jaki postrzegamy, a czymś w rodzaju artystycznej czy nawet światopoglądowej konwencji, przyjętej przez naszą kulturę, w dodatku nie do końca odpowiadającej temu „jak widzimy naprawdę”, bo oko, jak twierdzi się w tej napisanej w 1924 r. rozprawie, z racji swego kształtu postrzega wg perspektywy krzywoliniowej. Którą to rzekomo mieli posługiwać się starożytni Grecy. No właśnie: mnóstwo tu mocnych tez, których dowody zwietrzały z biegiem czasu, tytułowe pojęcie „formy symbolicznej” pojawia się w tekście bodaj raz (!) i nie jest wyjaśnione, a język dziełka jest tak niejasny, że z ustaleniem, co miał w niektórych miejscach Panofsky na myśli, mają problemy nawet specjaliści. Skąd więc atrakcyjność pozycji? Debata wokół tej króciutkiej książeczki (40 stron + 100 stron przypisów) toczy się, jak informuje posłowie, przez cały wiek XX.

RW: Tak. Jeśli nawet wiezie się tu nas po dotkliwych wertepach, to otwierające się za zakrętem widoki wynagradzają te trudy sowicie. Jest u Panofsky’ego nieustanna gotowość do efektownego uogólnienia, czy może odsłonięcia szerszego fundamentu sprawy, o której właśnie mowa, trochę jak w tej zabawce, gdzie jeden krążek leży na drugim o większej średnicy, ten na jeszcze większym i tak dalej. Analizując na rysunku rodem ze szkolnej geometrii jakąś własność ludzkiego widzenia, oznajmia „To wrażenie można tłumaczyć tylko tym, że świadomość ma »tendencję do stałości«”. Kantyzm żeni się tu z historią sztuki, geometrię z psychologią. A wnioski tego raczej nigdy same nie przyszłyby nam do głowy.

(Czytaj dalej…)

Działalność rysunkowo–satyryczna i współpraca z czasopismami stanowiły przez lata główne źródło utrzymania Mieczysława Piotrowskiego. Dzięki książeczce mamy sposobność zapoznać się z niektórymi jej efektami, do czego wesoło zachęcam, wyniesie nas to grosze (Andrzej Szpindler donosi o zakupie za 1 zł) i będzie stanowić doskonałą, nieco kwaskowatą przekąskę między solidnymi haustami, jakimi wchłania się światy z powieści pisarza. Trudno mówić o istotnym skorygowaniu obrazu Piotrowskiego dzięki tym szkicom; na pewno jednak wyczuwalne są w nich wąziutkie, mikre i nienachalne połączenia z tymi samymi mądrością, humorem i poezją, które stanowią główne napędy książek i które najwyraźniej nie dawały się łatwo gasić koniecznością wytwarzania na akord. Kreska w rysunkach jest szybka i foremna, treść żyje z dnia na dzień, co jeszcze? Nieugłaskany zadzior, wklęsłość wejrzenia, coś, co separuje wymowę obrazeczka od typowej, zorientowanej na „epokę” satyry i co unosi go odrobinę ponad miejsce w gazecie, które przewidziano na śmieszną rzecz. Jeśli anegdota, to subtelna. Jeśli zobrazowanie aforyzmu, to z nieuchwytnym bonusem. I tak by to było, w wadze piórkowej Piotrowski radzi sobie (też) doskonale.

tsz

(Czytaj dalej…)

Podróż Arysty… to rzecz rześka. Wydana już po śmierci Piotrowskiego miała być prawdopodobnie zaczątkiem nowego dramatu, może powieści, nie można też wykluczyć, że bytem samodzielnym. Jej konstrukcja kontaminuje i skupia jak w soczewce wszystkie cechy stylu autora Złotego robaka, począwszy od tematu fabularnego (konfrontacja dziewczynki i młodzieńca, „burza” uczuć — państwo wybaczą te banały — tu jednak rozegrana nietypowo, bo w ramach wątku kryminalnego), poprzez dekoracje (tonące w ciemności wnętrze domu wobec nieprzyjaźni blasku zewnętrznego świata), po szczególne pomieszanie snu i tzw. „realizmu”. Czytelnika spragnionego parafrazy, streszczenia czy tak popularnego teraz „spojlera” odsyłam do jedynej dostępnej w Internecie recenzji Arysty, zawiera ona także listę wszystkich charakterystycznych problemów jakich przysporzyć może pierwsze spotkanie z dziełami Piotrowskiego. Szczególną uwagę, pewnie z racji szczupłości książeczki, zwracają dialogi, całe kompleksy dialogowe, absurdalnością swoją i muzycznością przypominające konstrukcje znane z Firbanka czy Jane Bowles. I to było głównym zaskoczeniem przy lekturze tej książki: brzmi ona niezwykle świeżo, czyta się świetnie, wysyła w opar czujności dostępnej u nas chyba tylko, trzeba to powiedzieć, Andrzejowi Sosnowskiemu.
Na podstawie Arysty nakręcono w 1978 roku film Podróż Luizy.

tg

(Czytaj dalej…)

Andrzej Szpindler: Nie moją na przykład rzeczą jest zasadność klucza do jakiejkolwiek antologii. Oczywiście nagrywałem kiedyś składanki gdzie obok Roya Orbisona mógł znaleźć się Jello Biafra a obok Kate Bush Teodor Parnicki. Tak. Pamięć o konkretnych porach roku domaga się poparcia. A kiedy przyjdzie mi podumać nad budową antologii poświęconej poezji całych ludzi uderza doniosłość pojedynczego wiersza. Może być że każdemu jednemu potrzeba tylko jednego. A ilu wierszy potrzebuje taki dla przykładu komputer?

Tomasz Szewczyk: Istnieniu czegoś takiego jak poezja kobieca kłam zadawano już wielokrotnie, temat do odczarowywania w zasadzie żaden, już się wszyscy naumieli, że wytrych stary i klisza starta. Antologię postrzegam więc jako skrzyżowanie spisu niepowszechnego z przeglądem okresowym, i jak to z antologiami bywa, na ciekawe nazwiska zawsze się trafi, mimo, że całość zbliża się atmosferą do imprez środowiskowych, zadawane są pytania, kto i czemu się nie pojawił, ton omówień oscyluje w rejonach sprawozdawczych, a nad konkretnymi wierszami góruje wydarzenie, gest, czyli wszystko to, co najmniej interesujące. Do takich rzeczy najlepiej wracać po latach, oo, jestem pewien, że w niektórych miejscach Solistki sprowadzą co najmniej tyle uśmiechu i zadumy, co popularna antologia „Zielonej Sowy” dziś.

Piotr Jajnicki: Moim zdaniem zachodzi w tej antologii brak kobiecej solidarności, w związku z tym przywołam amerykańską, minimalistyczną koncepcję feminizmu: Halo! Haeloo!!

(Czytaj dalej…)

Nie ma większej choroby jak inteligencja mózgu, który sam w sobie zaczyna się uśmierzać, który sam dla siebie po cichu toczy krążek myśli i sądów niepodległych dla jednoosobowego państwa: ani wyjazdów, ani przyjazdów! — czytamy w początkowych partiach powieści, zdążywszy w międzyczasie odczuć już, że energia tego pisarstwa zasadza się na dokładnie przeciwległym biegunie. Jest tu obszerność postrzegania, której granice zdają się poszerzać ze strony na stronę, jest minimalna ilość środków uśmierzających w postaci typowych dla prozy powojennej „scen alegorycznych”, jest wreszcie fundamentalny dla Piotrowskiego żywioł konfrontacji, bo każdy z tworzonych tu od podstaw światów (podstaw widzenia, słyszenia, podstaw filozoficznych, estetycznych, obyczajowych) wpada wcześniej czy później w orbitę drugiego, co u tego autora oznacza bezkompromisowe i wzajemne obnażanie się ich, do ostatnich — myślimy — najboleśniejszych warstw, pod którymi jednak dopiero to otwiera się szeroka, pusta i po ludzku nędzna noc. Inaczej jednak niż u Gombrowicza (który wydaje się Piotrowskiemu ważny, ważny jako specyfik, który należy do końca przetrawić i pozbyć się go, a dalej robić już swoje) ruch tej demaskacji nie odbywa się w jednym kierunku i nie ma na celu jedynie progresywnej rozbiórki dusz u „ustawionych” na początku aktorów. Od intencji przenicowania ważniejsza jest tu intencja poznawcza. Dodajmy jeszcze, że czas w tej 500-stronicowej powieści upływa w każdym możliwym kierunku, że wszystko, co się w niej dzieje, zdaje się dziać naraz. Być może są to właśnie tytułowe cztery sekundy. Poniżej początek książki.

tsz

(Czytaj dalej…)