Pośród wielu, wielu przeciwieństw na które się natykam w poezji znalazłem i takie, wyrażone akurat w wierszu — tak więc w bardzo niejasnych okolicznościach — które obrazują (jednak!) dwa dwudziestowieczne utwory:

Czy jest coś centralnego? / Rozrzucone po ziemi sady, / Miejskie lasy, wiejskie plantacje, pagórki po kolana? / Czy centralne są nazwy miejsc?

Każda rzecz ma swoje centrum poza symetrią i to centrum / Stanowi jej złoty środek, bo sama w sobie spoczywa; / Więc żaden opis nie jest rzeczą zdrożną, ani skrajności, / Ani miejsc pośrednich, ani granic, ani centrum.

– prawi drugi, a obaj pajęczyny subtelne snują (pozdrawiam przy okazji Jakuba Winiarskiego — pj), tylko że u Ashbery’ego nić brzdąka wewnątrz dawno nieotwieranego bagażnika auta przemierzającego bezkres, a u Wirpszy — błyska na suknie nieźle zachowanego futerału od skrzypiec Stradivariusa.
Bardzo zresztą możliwe, że piszę o podobieństwach w poezji, chociażby dlatego, że bujnorosła retoryka Wirpszy i „ecie pecie” Ashbery’ego z równą siłą ściskają jaja porannego koguta.(Czytaj dalej…)

planeta Heroinazen

stary ogrodnik częstuje kaczki suchym chlebem
skrzypią inwalidzkie pojazdy
korzeń wielkiej chmury przebił na dobre ziemię horyzontu
nie będzie już raził ciężki makijaż słońca
za chwilę deszcz przerwie każdą myśl
pętelki czasu
zacisną gardła błędników ludzkich = zgubionych spacerowiczów
a w jeziorze ktoś namaluje wielki portret
tworząc przypadkowymi falami
kreśląc uderzeniem kamienia
w środek bezbronnej tafli

(Czytaj dalej…)

* * *

jest praca do wykonania, nawet w literaturze.
i nie chodzi tylko o nazywanie.
i nie nazywałbym tego chodzeniem.
chociaż ma to coś wspólnego z ruchem: niestałość,
elegancką mgiełkę, która opada jak herbaciane fusy.

jest głowa, jest poduszka, jest książka.
myśli wpadają w pułapki. dania które serwowałeś
wczoraj, dziś już są na aucie. jest praca
do wykonania. zależy jak świeży.
znaczenie to woda w akwarium. a ryba piła.

(Czytaj dalej…)

(Czytaj dalej…)

Zdanie „Tego dnia wyszedł na zajęcia.” otwiera Cud Ignacego Karpowicza. Tego dnia? T e g o? Nie pisze się w ten sposób o typowym działaniu w typowy dzień („Był poniedziałek.”), dzień pracy, nauki!
Czy nauki? W motcie do powieści czytamy: „Skoro nie chcieliście zbawienia mądrością, / zbawiłem was głupotą”.
Potem już nie widać znaków z Nieba: „rozciągało się przezroczyście”, są ślady wiary („w to, że autobus linii 195 dowiezie go…”) i nagła śmierć.
Książka akcji?
Poniżej fragmenty powieści, które prezentujemy dzięki uprzejmości Autora i Wydawcy (wydawnictwo Czarne). Powieść ukaże się 30 stycznia br.

kz, pj

(Czytaj dalej…)

Skłonność do przesady

Byłem chronicznie chory. Ptaki kradły siemię.
Prowadziłem dziennik nieludzkich zwyczajów:

śnienia bez zabezpieczeń pod morskim ciśnieniem
o byciu bliżej ciebie, brzuchu batyskafu,

odbijania kościołów w kamiennych kałużach
(chciał napisać „wieżowców”, ale język dymi),

dwoistości i rosłej, seksownej konwencji
(czy sztuka ma tyłeczek? czy daje go czasem?).

Lęk i lenistwo nauczyły melodyjniej kłamać:
myszkować po cmentarzu w pogoni za kwiatem

paproci. Znaleźć go tu, gdzie zawsze, pod stołem.
Ufać scenie: nielegalny oficjant na dachu katedry

spada, w mokrym chodniku widzi swoje oczy,
podrywa się i w powietrzu rozpościera tęczę.

(Czytaj dalej…)

Dotyka twarzy zefir czasem, chucha
w nią tak namiętnie, że to mnie upaja,
jakby otworzył Odys wór i zgraja
wichrów zerwała właśnie się z łańcucha.

A gdy się dusza w oddech ten zasłucha,
zdaje się duszy, że sam wiatr ją łaja:
„Patrz, to znajoma tchnie na ciebie z Baja
w kształcie obłoku radość i otucha.”

Podnoszę oczy i tam śród wietrzyka
panią mą widzę: taką to zawieję
piękna, że serce z zachwycenia mdleje.

Zbliża się do mnie, robi mi nadzieję
i chcę ją schwytać, objąć i — myśl dzika —
pieścić, lecz pierzcha wiatr i ona znika.

(Czytaj dalej…)

O co chodzi, o polskiego Johna Berrymana? Kontrowersjom nie ma końca… „Wyjeżdżam do (…) — odnotuje Hęryk — tam (…) jest”, o kwiatach powie: „Hęryk wielbi tulipany, ponieważ one nie są kontrrewolucyjne. Poza tym Hęryk ma na koszulce napis Join to homosexual intifada, co świadczy o tym, że czasami jada narcyzy”. Będzie stanowczy („Hęryk nie pływa, Hęryk się nurza”), kapryśny („źródłem duchowej mocy Hęryka jest Pakistan”), tajemniczy (na siódme pytanie: „Czy mgła Hęryka onieśmiela?” nie odpowiada), przewidujący (ósme pytanie nie pada w ogóle), majętny i bogobojny („Hęryk odziedziczył kapcie Junga”), uwierzy w siłę woli (o skale: „Nie przewróciłaby się, to fakt”) i siłę rozumu („Hęryk jest przekonany, że to Ibn Abdullah, który napisał Patelnię Parmeńską, wmówił całemu światu, że istnieje coś takiego jak znaczenie”), pozna siłę przyzwyczajeń (na pytanie: „Jakiej wielkości akwarium potrzebuje dusza skalara o długości 0,5 cm?” bez wahania odpowiada: „Musi mieć co najmniej metr na metr i sosnową podłogę”), zaśpiewa:

pj, ep

(Czytaj dalej…)

Audubon doprowadził do doskonałości nowy sposób rysowania ptaków, który nazywał swoim.
U dołu każdej akwareli umieszczał „rysunek z natury”
co znaczyło, że ptaki zabijał

i zabierał do domu by je wypychać i malować.
Jako że nie znosił zawsze jednakowych póz stosowanych
w tradycyjnym wypychaniu ptaków

skonstruował elastyczne rusztowania z powyginanego drutu i drewna
na których rozwieszał ptasie skóry i pióra —
a czasami nawet

całe wypatroszone ptaki —
w pełnych życia pozach.
Nowatorskie były nie tylko jego druty ale i światło.

Kolory Audubona penetrują źrenicę
jak latarka
i nie rzucając cienia wędrują w górę i w dół mózgu

dopóki się nie odwrócisz.
I oto się odwracasz.
Nie ma na co patrzeć.

Cały dzień można się wpatrywać w te realistyczne kształty i nie zobaczyć ptaka.
Według Audubona światło to nieobecność ciemności,
prawda to nieobecność niewiedzy.

To przeciwieństwo spokojnego dnia u Hokusai.
Wyobraźmy sobie, że Hokusai zabija i drutuje 219 lwów
po czym zakazuje pędzlowi malowania cienia.

„Jesteśmy tym, czym się stworzymy” mówił Audubon swojej żonie
jeszcze w czasach ich narzeczeństwa.
W salonach Paryża i Edynburga

dokąd pojechał sprzedawać swój nowy styl
ten urodzony na Haiti Francuz
prezentował się w aurze

szlachetnego prowincjusza Amerykanina
rozpiętego na drutach bezchmurnych póz Wielkiego Naturalisty.
Uwielbiano go

za „szał i gorączkę”
prawdziwej amerykańskiej rzeczywistości, zwłaszcza
w drugim (tańszym) wydaniu octavo (Ptaki Ameryki, 1844).

(Czytaj dalej…)