Marcin Jagodziński — „Gustaf” (pdf)

Piotr Janicki: Marcin, czemu napisałeś Gustafa a czemu nie wydałeś/jesz?

Marcin Jagodziński: Napisałem Gustafa, żeby wejść do kanonu lektur. Wiesz, teraz ciągle zmieniają, pomyślałem: jest szansa! Wykreślili już Dziady? Umarł Gustaw? Nie orientujesz się? A bardziej serio: chciałem się zmierzyć z serią. Serio. Albo raczej wypalić serią. Tak choćby dla sprawdzenia, czy potrafię. Oczywiście mogę się jeszcze próbować wytłumaczyć z Berrymana, Pasewicza. Mogę też odpowiedzieć, że chciałem stworzyć bohatera. Mogę również skręcić w muzyczną ścieżkę i opowiedzieć o tym, że chciałem zagrać coś bardziej „free”. Wybór pozostawiam Tobie.

A dlaczego nie wydałem? Tu akurat odpowiedź jest dość prosta: bo nie jestem wydawcą (a żaden inny wydawca się nie zainteresował). Tak, podejmowałem „próby”. Nie, nie pytaj.

(Czytaj dalej…)

„Robiąc miłość ze swoim orłem, Ziggy wsysa się do jego mózgu”

Nie wiem czy to jest uczucie. Nie wiem, może to miłość. Po raz pierwszy zostałem nawiedzony na klęczkach, na szczycie. Potem kilkakrotnie w różnych sytuacjach odbierałem pewne tego typu sygnały. Różnie to wyglądało, ale zawsze mniej lub bardziej sugerowało pewien fakt. Kiedy buntownicy porwali mnie z tramwaju i zabrali do samochodu udającego tramwaj, to był kolejny odcinek serialu rozpoczętego na skalnym siodle.
Lubiłem w tamtych czasach, towarzyszących spotkaniu z wierszem, powtarzać: teoria jest formą obrony przed życiem. Kiedyś odwiedziłem tatę w pracy, próbowałem przekrzyczeć muzykę maszyn i powiedzieć mu, co się ze mną dzieje. Papa stwierdził, że pierniczę. Wtedy ja głosem chłopca, który nie rozumie, że rodziców nie stać na skonstruowanie wymarzonego robota, zapiszczałem: czyli wszystko co myślę i czuję to piernik? Tata wiedział, że chcę zostać śmieciem, by nikt ode mnie niczego nie chciał; złościło go to moje świństwo.
Jak już wspominałem buntownicy przyszli, by namówić mnie bym zaciukał nadzorcę ekipy sprzątającej w pięciogwiazdkowym hotelu. I tu pojawia się zjawisko, nazwane przez kogoś tam „trwogą Abrahama”. Buntownicy przyszli do mnie tylko teoretycznie, w ogóle wtedy dużo się działo tylko teoretycznie. Taki wiek. To co było między mną a innymi było niepewne, moja wiedza była niepewna, pamięć niepewna, dotyk teoretyczny. Ogólne poczucie, że jestem zwykły jak biały ser, nie pozwalało mi przyjąć tego, co przyszło do mnie na górze, tego, co bełkotali podnieceni buntownicy.
No i w tym miejscu mogę chyba już przejść do kwestii treści znaku, tropu, który za sprawą góry, za pośrednictwem zupełnie bzdurnych buntowników, pragnie mnie pociągnąć w jakimś kierunku, tak samo widmowym i ryzykownym, jak inne możliwe kierunki, ale przy tym wymagającym bardzo poważnego potraktowania mego istnienia, a ja, szczerze mówiąc, wolę luz od powagi istnienia. Tak więc dotknięty górą przez kolana i namawiany na zabójstwo przez buntowników, poczułem gilgoczące światło. To było coś w rodzaju iluminacji, gorejąca istota rzeczy przemówiła do mnie chórem świetlistych warchlaków. Powiedziała: chrum chrum.
Nie! Powiedziała: „Pamiętasz to uczucie z kołyski, kiedy byłeś golaskiem bobaskiem?
Cały świat był dla ciebie. Wiesz, ty możesz wziąć się, wyjść i wejść w abstrakt nieskończoności. Ty możesz być szamanem chmur i sobie stać się chmurą nagle. Wyobraź sobie, że jesteś w białej głowie bociana i lecisz, widzisz policjantów. Policjanci stoją w swych fluorescencyjnych kubrakach ponad ławką w krzakach i spisują chłopaczka. Ten chłopiec widział śmierć w głąbie kalafiora i ty to wiesz, a on nie. Ej, ty możesz widzieć różne rzeczy, Indian w chodnikach, górników wydobywających jądro planety na wierzch. Ty jesteś taki Picasso, twoja obecność jest teraz najważniejsza. Jeżeli jakiś siurek swym wulgarnym istnieniem odwraca uwagę od piękna tego świata, to oczywiście nie jego wina, bo jego obleśne życie to różne zbiegi okoliczności, różne zderzenia płyt tektonicznych ludu, ale, kurczę, ty możesz sprzątnąć takiego siusiaka, bo akurat w twoim przypadku to świat zależy od ciebie, a nie ty od świata. Pamiętaj, jesteś gość, a nie jakieś maleństwo”.

(Czytaj dalej…)

Interesujesz się? Tak. Poczekaj chwilkę.
Czyli co, gdzieś jest i ciągnie się legenda i ty ją przeczuwasz, znasz jako tako, czy może sam fakt jaki tkwi w fakcie tekstu siada cię na tym oto drzewie i jesteś? Nie rozumiem.
No, ale jest to jakaś zagadka, że człowiekowi widziały się punki jako Kryzys, Deadlock, czy Televison, Talking Heads, przechodzące w TZN Xenna, KSU i tam gdzieś na początku lat 90. burdy w Jarocinie, jabole, dużo dłuższe irokezy, coraz dalej, The Bill, Defekt Muzgó, Uliczny opryszek Oj!, potem, zupełnie daleko: dance punk, megagwiazdy filmowe, promując superprodukcje, używają epitetu punkowy zamiast fajoski, widzi się więcej Velvet Underground, a ostatecznie modni są piraci. Strasznie dużo punków. Ale widziało się ciąg następstw, że najpierw był Kryzys, potem Brygada Kryzys, a potem hen hen daleko Defekt Muzgó, a teraz za sprawą wydawnictwa „Atut” wygląda to tak, że najpierw było Velvet Underground później Czeski Underground i jemu wyrosły takie dwa wąsy wypełnione białym mlekiem i na jednym dynda ten nieszczęsny The Bill (itd.), a przy drugim sterczy dostojnie nieelektryczna gitara Kaczmarskiego.
Jeżeli się interesujesz, popatrz: ciekawostka: Psychodelia różni się od Undergroundu elementem ognia, w Psychodelii na scenie wykorzystujemy (tu: my = ludzie) efekty pirotechniczne, a w Undergroundzie nie. I druga ciekawostka: Clinton zaprosił Havla, ten zaprosił Plastic People of the Universe, a oni Lou Reeda i razem zabawili w Białym Domu. Plastic People of the Universe — zespół, który gra sprowokowany (byłym) istnieniem Velvet Underground, nazwa zespołu od piosenki Franka Zappy. Aksamitna Rewolucja — obalenie (wbrew niektórym pozorom krwawego) komunizmu w Czechach, aksamit rewolucji czerpany z Velvet Underground. Fani Pidżamy Porno uważają, że to ich ukochana kapela wywołała przewrót. Czytałem (a może mi się pomerdało), że Francuzi zaczynają kpić z eksploatowania w Myśli kategorii wydarzenia. A literatura? A!

asz

(Czytaj dalej…)

Parafernalia i merkantylia

Zachodzi przypadek życia
w weekend i następuje przeskok
w wiersz Zapytaj wiersz
jakby chciał żyć Co porabia
w pierwszy lepszy wolny dzień

Widzę swój laptop
jak zsuwa się z kolan
w pierwszy lepszy wolny dzień
Jestem kopistą który wychodzi
żeby wyjść jeszcze Bierze się

za ręce i płaci na piśmie
na marmur i mary beton i żel
Dom ocieka chromem Sen srebrem
Dzień nam błyska
Podoba się nieprzytomnie

(Czytaj dalej…)

Nie ulega wątpliwości, że wygnanie to długa bezsenność, że pod nieobecność ostatecznej instancji wszystko jest zabronione, że łatwo utracić coś, czego się nie posiada. Mamy zatem prawo, które jest tajne, fikcje w rodzaju „poparcia narodu” oraz sny na jawie. Przykłady pochodzą z literatury (Proces Kafki), z historii (upadek Ceaucescu) i z twych pocałunków wyssanych z listów przez łakomego wampira gdzieś pomiędzy „tam” i „tu”, w łóżku.

tg

(Czytaj dalej…)

Łukasz Jarosz
Życiorys (piosenka do nucenia w czasie żniw)

Byłem waszym dzieckiem, na oczach wszystkich
śpiewałem pieśni. Niosłem w skrzyneczkach popiół,
prochy przodków. Nie pozwoliłem, by mnie nauczono
grać na flecie, biegłem wzdłuż brzegu,
gdzie grzech był nagością.

Niebo. Ssałem twoje oczy. Piłem twoją biel.
Słoiczki stawały się puste. Pastuch przy murku
wołał, chciałem się połączyć, niosłem na piętro
cukier błyszczący jak żółć.

Pełne, ciepłe dni. Tu, pod świerkiem, robię z dłoni trąbkę,
wołam w stronę białych traw. Jestem powolny,
rozwałkowany. Kot wpatruje się w chabiny.
Jego skok jest czysty. Wysoki.

(Czytaj dalej…)

TG: Ależ koledzy, rozpatrywanie poezji Benna głównie poprzez analizę rozwiązań formalnych, jakie stosował, nie mieści się w moim czytelniczym jej odbiorze. Benn nie był mistrzem formy. W poetyce, w tym względzie, nie uczynił nic szczególnego. Jego charyzma wynika raczej z użycia paradygmatu dramatu — częstych zmian perspektywy spojrzenia. Dla mnie ta cecha jest znakiem firmowym autora „Trupiarni”. Odniosę się do cytowanej przez Tomka wypowiedzi Benna: Artystyczność jest próbą, jaką w obliczu powszechnego zaniku treści podejmuje sztuka pragnąca przeżyć treść w sobie samej i wywieść z tego przeżycia nowy styl — dlatego odczytuję to zdanie raczej w kontekście zwątpienia w język liryki skupionej, budowanej wokół jednej emocji, jednej myśli, jakby Benn miał na celu pokazanie, że poetycka wrażliwość nie polega na inkrustowaniu stanów, lecz na admiracji procesu zmiany. Jego twórczość rozumiem jako opozycję do Rilkego, który mistrzowsko obrazował pojedyncze stany emocjonalne, lecz rzadko pokazywał przejścia między stanami. Poezja Benna jest dla mnie poezją przejścia między stanami emocjonalnie rozłącznymi, w której bardziej zaskakują nas mostki i ścieżki między nimi, niż unikalne i wierne ukazanie złożoności opisywanego stanu. Przypomina mi to nieco Grünbeinowską definicję poezji, według której rodzi się ona z harmonijnych związków słów semantycznie odległych. Perspektywa Benna jest Nietzscheańską „perspektywą orła”, który krążąc ponad, jest panem porządku, jednocześnie pamiętając o perspektywie żmii — emocjonalnego dotyku. Benn ma świadomość, że sama forma może być przypadkowa, chwilowa i w niej nie można odnaleźć istoty. O instynktownie pojmowanej jedności formy i treści, jako warunku postrzegania prawdy, pisał Benn w wierszu „Am Brueckenwehr” (proszę wybaczyć to pełne niedociągnięć spolszczenie, gdyż w oryginale jest to wiersz wspaniale prowadzony formalnie):

(Czytaj dalej…)

Publikując inne Tradycje jako pierwszą pozycję w serii „Linia krytyczna” ha!art postąpił nieco przewrotnie i wspaniale, jako że książka Ashbery’ego jest raczej szkołą uważnego i pełnego empatii czytania, niż czymś w rodzaju akademickiego wywodu. Formalnie rzecz biorąc, stanowi ona plon wykładów, jakie poeta wygłosił na Harvardzie w roku akademickim 1989/90 na temat autorów, jak ich określił, „zasilających”, tj. takich, których lektura jest dlań inspirująca w razie posuchy własnej inwencji („He stares at the paper (…). He reaches for a book by one of the poets he keeps around for dehydrated moments like this one because they get his poetry going — Mandelstam, Pasternak, Hölderlin. He leafs through it hopefully.”, opisywał te chwile „New Yorker”¹). Bohaterami gawęd są nieokrzesany kochanek natury Clare, cokolwiek demoniczny romantyk spod znaku skrzyżowanych piszczeli Beddoes, hiperekscentryczny Roussel, marksistowsko-chrześcijański dandy Wheelwright, Furia modernistycznego panteonu Riding i tajemniczy David Schubert, który za życia nie wydał żadnego zbioru wierszy, a o którym pisze się tu „osobiście wyżej cenię Schuberta od Pounda czy Eliota”. Styl Ashbery’ego — inaczej niż w wierszach, powiedzieliby złośliwi — jest pełen konkretów, klarowny jak tatrzański potok i przewiany ciepłym humorem („Najpierw przyszło mi na myśl, że skoro towarzyszy mi sława twórcy poezji hermetycznej, ktoś mógłby przypuszczać, że podczas wykładów, by tak rzec, «puszczę farbę» (…)”); mowa jest o splątanych życiorysach i atrakcjach języka. Z przykładami. Żadnych przyciężkich analiz. Brakuje tylko wina, jednak nie powinno nam to przeszkadzać (siedzimy w pierwszym rzędzie).

r

(Czytaj dalej…)

Droga z Trójmiasta do Władysławowa biegnie wzdłuż morza, niemal obmywana strzępiącą się linią fal. Z przeciwnej strony przybliżają się coraz liczniejsze śmigła elektrowni wiatrowej. Niektóre śmigła obracają się powoli, inne są nieruchome.
      Mężczyzna na miejscu pasażera odejmuje puszkę od skroni.
      – Chcesz łyka? — pyta kierowcy.
      – Chcę wódki.
      Kierowca, gruby i łysy, minę ma nietęgą, jakby zza okna dolatywał go smród świeżo nawiezionej gnojówki. Pasażerowi dokucza wielodniowy zarost stający się już powoli niechcianą, fantazyjną brodą turysty. Przykłada puszkę z powrotem do skroni. Rzuca grubasowi przekrwione spojrzenie.
      – To mówisz, że poszliście na całość?
      – Ta… — Kierowca wpatruje się w pustą szosę.
      Pasażer wolałby raczej usłyszeć szczegóły.
      – Czyli skończyłeś jej w buzi?
      – Nie inaczej — Kierowca wrzuca czwórkę mocnym, pewnym ruchem.
      – Ale wcześniej ten ten, czy tylko zrobiła ci laskę?
      – Nie no — zaczyna kierowca, ale nie rozwija myśli. — To nie tu? Co on mówił? że za Pecelexem?
      – Jakoś tak.
      – Pecelex to chyba było to białe coś.
      – To był Avotex.

(Czytaj dalej…)

Kapitan Kronos

Kiedy zacząłem czytać to, co napisałem, i, co gorsza,
kiedy inni zaczęli to robić, wiedziałem już, że czytamy o atrapie,
która może oszukać, ale na próżno czeka na widowiskowe interpretacje.

Nic mnie nie rozszczepiło na konkurujące ze sobą firmy.
Jest jeszcze wcześnie, ale ja już się spóźniłem. Za spędzonym bydłem
zatrzaskują się oberwane wrota. Wieczorny wiatr szarpie nogawki.

A ja interpretuję sobie w ciemno, kolejno odlicz: ażurowe konstrukcje
zatopionych gałęzi, zerwane żyłki, bezpańskie spławiki, siebie samego z wędką,
ciemny emblemat na tle kolejowego mostu dźwigającego uniwersytet chmur.

Taki krajobraz skopiowano i kolportuje się go teraz w wersji połysk
lub mat na całej powierzchni lata, przez wszystkie lata, aż staje się
wysuszonym, płaskim jak rynek, mitem założycielskim.

(Czytaj dalej…)