Dziewczęta i chłopcy

Nad ranem dziewczęta i chłopcy marzą o miłości
A kostucha po świecie prowadza swe kości

W centrum oddają do użytku najszersze ulice
Wiatr targa palmami na balkonach trochę jak w Afryce

Kto nie pracuje i został w mieszkaniu w deszczowy poniedziałek
Odczuwa że nic nie było nigdy rozwiązane

Menedżerowie czuwają nad wrzątkiem tego co się staje
Za oknem widać drzewa i nieposprzątane kraje

(Czytaj dalej…)

Tom ukazał się w roku 1965, tym samym, w którym został wydany zbiór esejów Gra znaczeń. I w pewnym sensie te dwie książki to naczynia połączone, bo też ich autor był jednym z tych poetów, u których refleksja teoretyczna w dość bezpośredni sposób przesącza się do wierszy. Chyba każdy, kto zdał sobie kiedyś sprawę, że zagadkowy, nurtujący go tekst jest w gruncie rzeczy dość prostą realizacją, czy wręcz parafrazą, tez wyłożonych zupełnie wprost w jakimś innym tekście, wie, że tego rodzaju odkrycia nie należą do przyjemności. U Wirpszy niestety tak bywa (patrz np. wiersz Ars poetica), na szczęście — nie za często. Tak czy inaczej, zebrane w tej książce wiersze, na pierwszy rzut oka dość zamknięte w sobie, otwierają się nieco po lekturze esejów.
      Książka jest w znacznej mierze autotematyczna, a najlepszym przykładem jest utwór tytułowy (patrz niżej). Najlepszym, bo nieoczywistym, i wprowadzającym pewien ważny wymiar, który łatwo, jak się zdaje, przeoczyć, myśląc o pisaniu Wirpszy w kategoriach naiwnie rozumianego ludycznego estetyzmu. Bo jeśli mamy tu do czynienia z jakąś wieżą z kości słoniowej, to czy nie służy ona w tym wypadku do tego, żeby skakać z niej na bungee? No dobrze, wieża i bungee to może przesada, lepiej by było pewnie mówić o jakiejś podniebnej karuzeli niespełniającej norm bezpieczeństwa. Byłaby to zupełnie, ale to zupełnie inna karuzela niż ta opisana kiedyś przez Czesława Miłosza.
      Wiąże się z tym cały niejednoznaczny, a wałkowany przez autora Faetona w różnych miejscach wątek gry i zabawy. O tym, że zabawa nie jest czymś niepoważnym, wie każdy, kto przeczytał Homo ludens Huizingi (w tłumaczeniu wiadomego poety). W Drugim oporze trafiłem przed chwilą na niedostrzeżony dotąd (być może tylko przeze mnie) przyczynek do zagadnienia. Motto poematu Skóra głosi: „Wszystkie rzeczy są pełne zabaw, a człowiek nie może ich wymówić”. Jeśli podpis (wskazujący, że to Eklezjastes 1.8) wzbudzi nasze podejrzenia i zechcemy go zweryfikować, okaże się, że to cytat przytoczony za Biblią Gdańską. Porównanie z innymi przekładami jest dość pouczające, jeśli chodzi o znaczenie słowa „zabawa”.
      Skóra to zresztą pierwszy w dorobku Wirpszy utwór należący do gatunku, który stanie się dla niego najbardziej charakterystyczny. Mam oczywiście na myśli rozbudowane, numerowane poematy (powiedzmy, że jest taki gatunek). Celowo zaznaczam, że numerowane, bo moim zdaniem to nie bez znaczenia — to jedno z miejsc, w których przejawia się specyficzna muzyczność tekstów Wirpszy: numerowanie jest tu odliczaniem (rozumianym jako uobecnianie czasu), a podział tekstu na numerowane fragmenty — nadawaniem mu kompozycyjnego rytmu. Tak przynajmniej to widzę, a właśnie w Skórze jest to dość dobrze widoczne, bo z rzeczonym podziałem autor poczyna tu sobie w sposób dość demonstracyjny. W gruncie rzeczy zresztą jest to zjawisko bardzo podobne do tego, które możemy zaobserwować w klauzulach większości jego wierszy. Skóra (poemat w 145 punktach) nie jest może najwybitniejszą przedstawicielką wspomnianego „gatunku”, ale i tak dzieje się tam niemało interesujących rzeczy. Na przykład:

(Czytaj dalej…)

Marcin Czerkasow
Życie za miastem

Temat zjawia się któregoś dnia
pod drzwiami i ląduje na trawniku
w miejscu, gdzie klinopodium
odnawia swoje ciemne interesy, a kolcolist
snuje coś o nowych zmartwieniach,
a także o zdradliwych paluszkach,
wyłaniających się z płomienia nieporozumień,
jakie łączą teraz próchnilce, rdesty oraz
dziewięćsił, spowijający cieniem swojej intrygi
niemal całe najbliższe sąsiedztwo.
                                                                Trzeba wiedzieć
dość dużo, aby wiedzieć mniej, a także wcale,
o tym, co jest właściwie grane w tej okolicy,
gdzie kurdybanek zakrywa całe niebo, niby tiulowy gwiazdosz,
a krwiściąg dobiera się do czyjegoś sflaczałego portfela,
aby wreszcie w nim spocząć. „Jesteś skończona,
walisnerio. Wyłaź.

Nie masz najmniejszych szans”.

(Czytaj dalej…)

Arkusz, który z przyjemnością anonsujemy, ukazał się całkiem niedawno w amerykańskim wydawnictwie Toad Press (http://toadpress.blogspot.com/) specjalizującym się w krótszych wystąpieniach poetyckich i zawiera kilkanaście wierszy pochodzących z wcześniejszych tomów autora oraz publikowanych w prasie zagranicznej. Tym, którzy oczekują poręcznej metafory streszczającej „treści” książki, zwracam uwagę na perspektywę, z której Program Merkury miał na celu nie tyle podbój Kosmosu, co ucieczkę z Ziemi, a przynajmniej oddalenie się od niej na taką odległość, dzięki której można lepiej zobaczyć całą niesamowitość naszej/tej sytuacji. Wróblewski jest dla mnie poetą uwikłań jednostki ludzkiej, wszelkich: emocjonalnych, społecznych, egzystencjalnych, cywilizacyjnych, kosmicznych, biologicznych, pogodowych, w obliczu których niektóre natury nie są w stanie przyjąć postawy „absorbującej”, a wybierają wąską ścieżkę minimalistycznej transgresji. Nasz gość jest wyjątkowy, bo zabiera tam ze sobą humor i ma go odważnie nawet w miejscach, gdzie śmieszność dawno się skończyła. Albo dopiero zaczyna, powiedziałyby pewne wspaniałe dusze, wiersze świetnie przełożył Adam Zdrodowski, czytałem je sobie na głos przez pięć kolejnych dni października, sam w pokoju, przed wyjściem do pracy, za każdym razem przeżywając chwile, kiedy wydawało mi się, że mój angielski jest wielki, wyborny.

r

(Czytaj dalej…)

Klarnet

Osoby:

ON/ON

        scena przedzielona na pół, najlepiej „szczelnie”, kotarą czy kartonem
        na obu połówkach ten sam mężczyzna wykona dwa różne działania, które zaczną się i skończą o tym samym czasie, po czym kurtyna/zaciemnienie/itd.

SCENA Z LEWEJ STRONY

        na lewo biurko z siedzącym za nim na krześle mężczyzną
        pośrodku leśna ściółka, która się uwypukla
        na prawo w mroku leży nieznacznie połyskujący przedmiot
        mężczyzna słucha ze słuchawek muzyki

SCENA Z PRAWEJ STRONY

        tak jak w części po lewej, z tym że mężczyzna zwrócony teraz tyłem do biurka pochyla się ponad wężem sunącym po ściółce; na prawo od tego jak wyżej, w mroku leży itd.
        wąż wystawia swój język i syczy

ON:

Klarnet!

        rozjaśnia się zarówno nad przedmiotem po prawej prawej, jak i po prawej lewej; to klarnet

(Czytaj dalej…)

Kolaż jest wodą źródlaną głowy, a głowa jest wodą laną na przycisk „stop”. Gratulacje! Profesor Janusz Tazbir: „(…) kapelan przesyłał za pośrednictwem szatana swe nasienie mniszkom, aby wydały na świat diabelskie monstra.” (J. Tazbir, Wiedźmę na stos!, [w:] Spotkania z historią, Warszawa 1979, s. 164.) Gratulacje! Profesor został mianowany przewodniczącym jury i przyznał wyróżnienie wydawnictwu Dwie Siostry, które wprowadziło do dziecięcych pokoików (– nie, nie, nie nowy zestaw „Ikea: kids for fun”, a –) superksięgę D.O.M.E.K (no i zasłynęły dziewczyny pierwszym hitem lit. dziec. o kupach, a drugi hit był mniejszym hitem).
Kawał pracy dr Karpowicz nie zmieściłby się hipopotamowi do buzi.
Hej hej, etymologię rzeczownika (rzeczownika?!) „praca” zostawmy (proponuję) w gestii pieczonej od zawsze tajemnicy. Wydawnictwo Universitas zapowiada publikację dotyczącą nadludzkich prac Leopolda Buczkowskiego (luuuuudzie! Luuuuudzie! Pamiętajcie o Buczkowskim Leopoldzie!), w skład książki wchodzi dr Karpowicz. To samo wydawnictwo umieściło w zapowiedziach tytuł, który zaciekawi niejednego z tych, no, ludzi. Agata Bielik-Robson Na pustyni. Kryptoteologie późnej nowoczesności Autor: Agata Bielik-Robson ISBN: 97883-242-0954-5. I czytamy: „W istocie jednak autorka idzie jeszcze dalej: wprost neguje istnienie świeckości. U podstaw każdego, najbardziej nawet zsekularyzowanego myślenia dostrzega ukryty wybór natury teologicznej”. Wchodzi nowa zupka, pozbawiona krągłości tauryny, wychodzi. Tytuł jako tekst — popiersie ze względu na ciało — tekst jako tekst wyjęcia.
(Buczkowski: „Jestem mocą swego własnego tytułu (…)”). Czytałem książkę pomiędzy Kołem i Krzyżem. Czytałem książkę na pokładzie promu, w toalecie, w gęstym, niebieskim świetle. Niech tylko pani doktor wybaczy mi rzeczy, a z ulgą szerzyć będę dobro, ciapę rozkoszy. Pociąg mija D.O.M.K.I., w których podobno mieszkają ci, no, ludzie. Na poniższą prezentację składają się obiekty uczniowskich podkreśleń.
Metal pudełka! Kredka! Ręka! Na końcu ręki (cut up) dom dłoni! Szanowna Pani, uniżenie zwracam się z prośbą… ponieważ za nieścisłość w odtwarzaniu przypisów przepraszam.

asz

(Czytaj dalej…)

Pomieszczenie. Pokój, w którym pracuje instalator. Mężczyzna ma na sobie czerwony
kombinezon a w dłoni wiertarkę. Nie śpieszy się, jest dokładny. Montuje coś.

Wokół pomieszczenia nie ma nic, tylko siatka 3D, nagi szkielet przestrzeni.
Lot nad przestrzenią. Docieramy do kręcącego się bączka,

Który nie wiadomo co robi w tej sytuacji, tak samo jak raczkujące dziecko.
Możemy zorientować się, że nie słyszymy dźwięków, nic, jakbyśmy byli pod wodą.

Dalsza jazda. Linie siatki przechodzą w pręty, pręty tworzą klatkę. Wewnątrz lwy.
Treser karmi je rzucając gotowane mięso małpy. Treser płacze.

(Czytaj dalej…)

Najdziwniejszy w tym tomie jest cykl „Według Heinego” z takim np. fragmentem: „Oczy miał żółte jak gwiazda, którą oblizywał, / Myśląc zapewne, że liże wilczycy niewymierne oko. / Czy kiwał ogonem? Nie wiem, czy ogonem kiwał.”
Robiąc kiedyś kanapkę z przylepką podzieliłem poezję polską na miłoszowską (osełka) i herbertowską („pomidor”) opowiadając się za miłoszowską i tak swój wybór argumentowałem: moje babcie straszyły mnie dziadem z worem a nie satyrami.
A co różni szkarady od muzyków Van Halena? Szkarada mówi i nie mówi, o tym i nie o tym, do nas i nie do nas…
Może będę teraz pochopny, ale połączenie tytułu innego cyklu, „Ostryga optymizmu”, z tytułem zaczynającego go wiersza, „Pan prezes” z zaczynającą go frazą, „To był głupiec. Na pogrzebie głupca”, uczuliły mnie; na tzw. puste poetyckie przebiegi w wierszach Wirpszy z tamtego okresu (do nich zaliczyłbym choćby inwersje) lepiej się nie nabierać.
Jak Boga kocham! Słucham właśnie „Carry That Weight”!
Tom jest dręczycielski, no nie wiem… wyobraźmy sobie, że gramy w siatkę, łapiemy się do pierwszej szóstki, naszym trenerem jest ktoś z naszej rodziny i przyszło nam na zgrupowaniu dzielić dwójkę z graczem, który dostaje od trenera ogony, chociaż ma niegorsze statystyki. Albo lepiej sen. Wchodzimy na pustkowie jak na scenę, tam czeka na nas w krzesełku Noël Akchoté z gitarą. Obok leży druga i czujemy, że przygotowana jest dla nas. To jeszcze nie to.

pj

(Czytaj dalej…)

Piotr Janicki: Adam Kaczanowski wyrzekł: „wygląd nie kłamie”.
Leżałem obok Kamili, miała jak ja dwie ręce, głowę… zasypiając obok przypominałem sobie dwa albo trzy spotkania z AK sprzed kilku dni: miał dwie ręce, głowę… potem wymyśliłem konferencję prasową z nim o trzech różnych przebiegach i szły one tak:

„I. Pytanie z sali: Dlaczego nie używa pan w swoich powieściach opisów?

Adam Kaczanowski: No cóż, zostawiam to moim czytelnikom — wygląd nigdy nie kłamie.

II. Pytanie z sali: Dlaczego nie używa pan w swoich powieściach opisów?

AK: Och, czysta ekonomika. Wygląd przecież nigdy nie kłamie.

III. Pytanie z sali: Dlaczego nie używa pan w swoich powieściach opisów?

AK: Wygląd nigdy nie kłamie, państwo to wiedzą z książek… Gdybym opisał moje postaci¹, to wtedy mógłbym zrezygnować z intryg, dialogów.”

(Czytaj dalej…)

Dziś pragnę zaprosić Państwa do lektury dwóch wczesnych wierszy Adama Kaczanowskiego.
Zbiorek Czarna skrzynka ilustrują rysunki Katarzyny Bochenek i wszystkie przedstawiają otwory, do których wlatywa zimne powietrze bez humoru, pchające przed sobą osła światła. Dziś już się nie dowiemy, czy tytuł tomu Komórka dawałby radę, ponieważ twórczość Kaczanowskiego byłaby z tym tytułem w zupełnie innym miejscu.
Przypominam, że lalkę voodoo kojarzymy z zadawaniem bólu tu, nad ziemią, pod ziemią pewno się je karmi surowymi ziemniakami albo sadza w najczarniejszych zakamarkach, by czerpały radość z przeszywającego głowę, brzuch (a tam serce) i 4 kończyny zimna.
Jeżeli chodzi o pierwotne znaczenie terminu „czarna skrzynka”, to nawiązuje do niego druga strofa wiersza poniżej, a następnie — w kontekście tytułu zbiorku i jej samej — dalsze strofy. Zapraszam serdecznie.

pj

(Czytaj dalej…)