Owszem

Kiedy dobrze ustawić ostrość,
widać przede wszystkim śmieci,
puste butelki, lęk, zmęczenie.
Jacyś ludzie dokądś jadą, każdego dnia.
Wcale ich to nie bawi.
Na ostatnim piętrze kamienicy
znudzona dziewczyna
próbuje doprowadzić do orgazmu
pijanego mężczyznę.
Teraz ty, mówi do koleżanki.
Wali się na fotel obok łóżka,
bierze do rąk gazetę, przegląda program TV.
Ktoś inny nie może zasnąć, zaparza kawę,
siada do komputera, pisze list,
czyta go po napisaniu,
potem drze na drobne kawałki
i śmiejąc się, wyrzuca do kosza.
Szczury buszują w najlepsze w starej rzeźni.

Kiedy indziej przez staw sunie para łabędzi.
Chłopiec wspina się na skałki, udaje lwa.
Przez moją głowę płynie żaglowiec.
Słońce na twoich powiekach.

(Czytaj dalej…)

Jako prozaik Jacek Podsiadło jest kompletnie nieopukany. Proszę mnie dobrze zrozumieć: Jac Po wielkim poetą jest, i dwa zbiory felietonów dla Tygodnika Powszechnego plus przewodnik po Wilnie raczej tego nie zmienią, co ja piszę, nie ubogacą. Cisówka też nie. Z drugiej strony autor ten posiada pewną ilość dłuższych lub krótszych opowiadań rozsianych po rozmaitych periodykach¹, które wraz z innymi zebrał w książce wydanej przez Znak. To może, zapyta jeden przenikliwy czytelnik, Życie, a zwłaszcza śmierć Angeliki de Sancé wreszcie ubogaci?
Podsiadły recepta na pisanie prozy polega na budowaniu spoetyzowanych okresów (w obrębie których utylizuje rytmy i rymy znane ze swoich wierszy) i mieszaniu ich z momentami „płaskimi” albo uformowanymi nieco inaczej, czy może — gdzie indziej — bo większość z nich brzmi jakby były przepisane ze słuchu. Baśń (często rymowana!) miesza się tutaj z reporterskim autobiografizmem (jak trzeba, czy raczej jak mu się podoba, może Podsiadło zrymować całkiem słuszny strzęp rozmowy, dopisując do niej kilka króciutkich i często uciesznych didaskaliów; pewne inne konsekwencje tej techniki, bardziej tajemnicze i dalekosiężne, można zaobserwować w przytoczonym niżej opowiadaniu, we fragmencie zaczynającym się od słów „Tam jest to miejsce”).
(Już kończę). Fragment, który wybrałem oprócz poetyzacji zwykłych zawiera też jedną niezwykłą: urokliwy passus poświęcony pewnemu wybranemu fragmentowi polskiej poezji współczesnej, fragmentowi dodajmy wymienionemu z imienia i nazwiska. Dobrej zabawy.

tg

(Czytaj dalej…)

Mięso jest ze zwierząt

Mięso jest ze zwierząt.

W stu procentach naturalnego pochodzenia.

Piersi to wymiona.

Niezależnie od jak dawna staramy się o tym zapomnieć.

A staramy się, odkąd wymyśliliśmy język.

Piersi to wymiona, nawet, gdy nazywamy je cyckami.

Jedynie zdolność myślenia abstrakcyjnego pozwala nam o tym zapomnieć.

To fajna zdolność i odróżnia nas od innych zwierząt.

Dzięki niej możemy myśleć o innych zwierzętach jako o jedzeniu.

To ważna umiejętność i pozwala przetrwać w ciężkich warunkach ekonomicznych.

Czasami lepiej kogoś zjeść, niż umrzeć.

A czasami nie. Powiedziałbym nawet, że przeważnie nie — mówi Adam i przeczesuje ręką włosy.

(Czytaj dalej…)

Może tylko napomknę o czymś, przy czym czuję się jak mały Jaś: Wirpszy do końca nie opuszczały rezon i giętkość w podejmowanych każdorazowo dociekaniach, ten las do końca został nieuczesany; i nawet jeśli w jednym z ostatnich tekstów mówi się dosadnie, w równych dystychach, o potrzebie pozostawienia porządku przed śmiercią, dalej jest jeszcze kilka wierszy, które i tak próbują podźwignąć świat poety w nowy, doraźny i nieodparty sposób (jak np. w niesamowitym kolażu „Gałązki (I)”). Utwory ostatnie to maksymalne natężenie wielorakich optyk i swobody, z jaką przemieszcza się wśród nich Wirpszowy daimonion; jego natychmiastowy dostęp do technik i rozwiązań, w których spokojnie może przeglądać się kawał najstarszej jak i najwspółcześniejszej poezji, jego otwartość na nie i absolutny brak wstydu w sięganiu po nie, jest być może czymś, co skłania do spojrzenia na domniemaną oschłość i laboratoryjność tej poezji jako na pozorną — wynikającą najczęściej z pierwszych, pełnych dyskomfortu kontaktów w lekturze. Ta inżynieria tchnie na okrągło świeżością, a cała jej wynalazczość zdaje się być nieprzerwanie pod ręką, z wersu na wers — to utwory, które w żadnym momencie nie pozostają czysto formalne, tak jak i nigdy nie sugerują istnienia czystej, szemrzącej w nich bezkolizyjnie pneumy. W pierwszej części, złożonej z poematów pod wspólnym tytułem „Smoki”, przemyślność strukturalna Wirpszy sięga po złoto; najciekawsze pod tym względem wydaje mi się „Wykorzenienie”, gdzie początkowe, abstrakcjonistyczne partie, będące czymś w rodzaju błąkania się po wieczystym lesie, przechodzą bez zmrużenia oka w katorżniczą gramatykę miasta. Całość przypomina wariacki stop Schlegla i Wittgensteina, aforystycznej głębokości tego pierwszego i bezlitosności drugiego, a i to mało powiedzieć; czytelnik dostaje na nogę siedmiomilowy but, o czaszkę walą satelity. Trochę wytchnienia czeka na nas w drugiej części książki (czy niespodzianką będzie miłoszowska polszczyzna w „Bezdrożach”?). Nie ma go jednak zbyt wiele: nawet najklarowniejszemu Wirpszy ciągle coś łazi po głowie.

tsz

(Czytaj dalej…)

Wtykając nos w swe frazy…

MATEUSZ V, dramat w jednym akcie, jednej scenie

[osoby dramatu:
MATEUSZ, chłop polski
ŻONA
CÓRKA SĄSIADA

Rzecz dzieje się w powojennej polskiej wsi

        AKT PIERWSZY, SCENA PIERWSZA]

        Mały sad przy domostwie — Mateusz, czerstwy, leży w trawie — Zrywa źdźbło trawy i kładzie w bezzębne usta — Odwraca spojrzenie w prawo — Widzi młodą córkę sąsiada

MATEUSZ rozmarzony

Któż spamięta
Te dziewczęta,
Ich imiona
I znamiona,
Ciał wonności
I krągłości,
Ust jędrności,
Piersi białe
Całe,
Łon odmęty
Kręte,
Wstążki
W prążki
I warkocze,
No i oczy,
Płoche, kocie.

Któż spamięta
Te dziewczęta,
Ich zwierzenia,
Sny, marzenia…

        Odwraca się w lewo — Widzi żonę niemłodą — Wypluwa źdźbło z niesmakiem

… Fobie, lęki,
Majaczenia
Nocne, jęki,
Wynoszenia,
Chwile złości,
Dni gnuśności,
Strojne fumy,
Pychy, dumy…

        Żona znika za gumnem — Żona nuci miękkim głosem pieśń religijną — Mateusz z tęsknotą

Któż spamięta…

        KONIEC

(Czytaj dalej…)

Pierwsze skojarzenie: trzymanie się „nie wiem” jak zbawiennej poręczy. Wiersze Iwony Kacperskiej — choć pobrzmiewające tonem poufnego zwierzenia i pełne odniesień do bolesnych spraw dzieciństwa, płci, samotności — to cały układ relingów, odsuwających kwestię pokładu na dalszy plan. Paul Celan (którego wypada tu fatygować) napomyka o nieczytelności (unlesbarkeit) tego świata, co nie oznacza, że świat jest niepiśmienny. I tak „bezwiednia” Kacperskiej (gdzie „skrzydła jaskółek — dwa ostre noże / i ich bracia ciernie cicho pracujące w głogu”), jest jednocześnie „otwartą głośnią” Celana (skąd „pchnięcia spółgłosek przecedzone / przez słyszane / z daleka”). Z urywków osobistego, intymnego — w sferze erotycznej, ale i religijnej — udało się zrobić poezję o intensywnych obrazach (a to ręka umieszcza w ciemności papierową łódkę, a to lśnią nocą łykowate wnętrza jabłek), momentami całkiem śmiałą i głębokosiężną. Gorzej powiodła się administracja (trochę widać, że tom powstał z tego, co się przez dany szmat czasu uzbierało) i bywa, że przesadnie szafuje się „bojaźnią i drżeniem”, ale w sumie taka krucha i szorstka „organiczna mistyka” — kładziona swobodnie oddychającymi frazami — pozostawia sporo do przeczytania.

MW

(Czytaj dalej…)

Dziecko płacze spoglądając na swoje zdarte do krwi kolano, anioł stróż próbuje je
pocieszyć siadając obok na ławce, pokazując, że też ma zabandażowaną nogę.

Dziecko trzyma znaleziony wśród starych rupieci nóż, anioł stróż próbuje
uruchomić zepsuty gramofon, nuci pod nosem jakiś jazz.

Dziecko znalezionym nożem rozsmarowuje na kromce chleba dżem malinowy,
anioł stróż klęczy przed nim, zawiązuje mu rozsznurowany but.

Dziecko odmawia „Zdrowaś Mario” przed snem, anioł stróż siedzi na brzegu łóżka
rozpromieniony, wcina pajdę z dżemem. Po pokoju biega ganiający za własnym
ogonem pies.

W nocy dziecku śni się anioł przeganiający włócznią stado wściekłych, bezdomnych
psów. Anioł stróż leży przy łóżku, razem z wilczurem, ukochanym przyjacielem
dziecka.

(Czytaj dalej…)

Zbiór referatów, będący wynikiem sesji poświęconej jednemu poecie, to dystans morderczy i nużący, jeśli chcieć go prześledzić zza pleców każdego uczestnika. Ciesząc się więc swobodą przygodnego widza zaserwowałem sobie szereg skrótów z poznańskiego Tour de Krynicki — raz w zbliżeniach z wozów transmisyjnych, zerkając na spływający po łydkach pot (przypisy!), raz z helikoptera, omiatając styl podejść pod asfaltowe stromizny i nie myśląc wiele, kto w ogóle kładł asfalt na tych skałach. Mamy tu więc teksty wytrawnych znawców tematu, jak Alina Świeściak czy Adam Poprawa, są teksty młodych badaczy, którzy odważnie odkrawają pierwsze pajdy ciężkiego, akademickiego chleba. Część porusza się żmudnie i regulaminowo, pogłębiając własną lekturę tego, co wcześniej o Krynickim pisano, ktoś inny próbuje ze swadą modniejszych perspektyw, jak np. miejscowego znieczulania R. Barthesem i H. Bloomem. A w peletonie widzę najchętniej poniższy szkic, w którym mnogość szybkich odwołań w te i nazad po linii Krynicki-Niemcy wprawiła kilkakrotnie moją wyobraźnię w to miłe mrowienie, jakiego doświadcza się wsuwając cegiełki wiedzy w miejsca, których jeszcze w sobie nie znamy.

tsz

(Czytaj dalej…)

Wiersze Zuzanny Ogorzewskiej, autorki warszawskiej (proszę mnie poprawić, jeśli się mylę — służy do tego przycisk „dodaj komentarz”), są ciekawym kompromisem między, z jednej strony, logoreiczną odpowiedzią na wszechestetykę Sosny (chodzi najogólniej rzecz biorąc o estetykę w formie takiej, jaka dociera i umacnia się na portalach literackich), a czystością lirycznego dzwonu (jak w „Tremie”), wiarygodną obyczajówką („Damska wódka”) czy skłonnością do ciekawych, klarownych sentencji („Banalne nawoływanie do życia…”) z drugiej. W jej gotowości do obnoszenia się z lirycznymi pazurami widzę coś z dawnej Katarzyny Zdanowicz czy Kingosi Miąskowiak, co musi cieszyć, mając na uwadze tyle wołań o pełnokrwistą kobiecą lirykę, które się słyszy tu i ówdzie: otóż Zuzanna Ogorzewska śmiało wychodzi im naprzeciw!

tg

(Czytaj dalej…)

Nie ma co ukrywać, sus Witolda Wirpszy w ostatnią krytyczną kilkulatkę przypomina skok Beamona: już po pierwszych pomiarach mówi się o cerebralności tej poezji, sile i totalności abstrahowania, mistrzowskich strukturach i powtarzalności procedur — co tam jeszcze — buduje mosty nad Atlantykiem, a nawet na nowo uzasadnia istnienie innych popularnych projektów poetyckich. Przykładając dyskretnie swoją linijkę chciałbym zwrócić uwagę na oryginalną retorykę tych wierszy, polegającą na, najkrócej mówiąc, mówieniu naokoło, a mówiąc nieco mniej naokoło, używaniu końskich dawek retardacji — skąd pewnie bierze się m.in. specyficzna monotonia tej poezji. I stąd jeszcze: Wirpsza   n i e   ś p i e w a, nie ma też predylekcji do „prucia” — od biedy można by go nazwać językowym naturalistą (choć najpierwsze byłoby określenie „gruby motyl”). Sam Spis ludności daje się czytać jako przepis na odwleczenie momentu „transakcji” (kiedy bezwiedne „wiem” wiersza uruchamia cogito) oparte na wyrafinowanych figuracjach: Wirpsza traktuje przedstawienie bardzo formalnie, a w niektórych tekstach podaje nawet coś jakby algorytmy (nota bene: tytułowy spis jawi się jako czynność raczej mordercza). I za każdym razem inaczej odkłada pióro. Czego chcieć więcej?¹

tg

(Czytaj dalej…)